Aktualności

Sonata b-moll op. 35 Fryderyka Chopina. Tajemnice Finału.

Sympozjum inaugurujące działalność Polskiego Towarzystwa Analizy Muzycznej 

Warszazwa 13 czerwca 2015 roku

Pałac Tyszkiewiczów-Potockich 

 

W dniu 28 lutego 2015 roku powstało w Warszawie Polskie Towarzystwo Analizy Muzycznej (PTAM). Tym samym polskie środowisko muzykologiczne dołączyło do grona towarzystw działających w różnych krajach europejskich i współpracujących w ramach Europejskiej Federacji Towarzystw Teorii Muzyki i Analizy, takich jak włoskie Gruppo Analisi e Teoria Musicale, brytyjskie Society for Music Analysis, holendersko-flamandzkie Belge d’Analyse Musicale, niemieckie Gesellschaft für Musik Theorie czy powstałe całkiem niedawno Rosyjskie Towarzystwo Teorii Muzyki (Общество Теории Музыки “OTM”). Celem Polskiego Towarzystwa jest szeroko pojęta rozmowa o muzyce a w szczególności nawiązanie dialogu z muzykologami europejskimi zainteresowanymi problematyką analityczną.

Nie istnieje dziedzina muzykologii dyskutowana równie burzliwie, jak analiza muzyczna, której często zarzuca się nadmierne zainteresowanie swą własną sformalizowaną pedantycznością lub też wybujałe ambicje literacko-interpretacyjne. Lecz o muzyce można przecież rozmawiać w bardzo różny sposób, o czym świadczy sympozjum inaugurujące działalność Polskiego Towarzystwa Analizy Muzycznej, poświęcone tylko jednemu utworowi, a mianowicie Finałowi Sonaty b-moll op. 35 Fryderyka Chopina. Temat sympozjum został wybrany nieprzypadkowo. Polskie Towarzystwo Analizy Muzycznej musiało rozpocząć swoje istnienie od słuchania i rozmowy na temat muzyki najwybitniejszego polskiego kompozytora. Z drugiej strony fenomen dzieła Fryderyka Chopina od dziesiątek lat wyznacza kierunki, problemy i metody analizy zarówno w polskiej, jak i światowej muzykologii. Chopin jest więc symbolicznym patronem Polskiego Towarzystwa Analizy Muzycznej.

Finał Sonaty b-moll op. 35 Fryderyka Chopina jest dziełem szczególnym, które od samego początku budziło mieszane uczucia krytyków i słuchaczy. Wypowiedź Roberta Schumanna, że Finał trudno nazwać muzyką zainicjowała długą dyskusję nad recepcją tego wyjątkowego utworu, zdominowaną na ogół poczuciem bezradności oraz niezrozumieniem jego tajemnicy. W FinaleChopinpokazał zupełnie nieznane dotychczas pole nowych możliwości twórczych, całkowicie wykraczających poza obiegowy repertuar kultywowanych w jego czasie form ekspresji.

Sympozjum otworzyła prof. Zofia Chechlińska, ukazując chopinowską problematykę analityczną w polskiej literaturze muzykologicznej. Cztery referaty poświęcone analizie Finału reprezentowały bardzo odmienne metody i sposoby podejścia do tematu. Moderowane przez dr hab. Tomasza Baranowskiego wystąpienie dr hab. Bożeny Maciejowskiej Sonata b-moll op. 35Fryderyka Chopina jako idea transcendencji życia, śmierci i odrodzenia było najbliższe hermeneutycznej tradycji interpretacyjnej w szczególnym, bardzo interesującym ujęciu profesora Wiktora Karpowicza Mierżanowa, mentora autorki referatu. Na przeciwległym biegunie znalazła się analiza dr hab. Justyny Humięckiej-Jakubowskiej z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W referacie zatytułowanym Finał Sonaty b-mollop. 35 Fryderyka Chopina jako źródło informacji muzycznej. Zastosowanie MIDI Toolbox i MIR Toolbox w środowisku Matlab do zautomatyzowanej analizy muzykii komentowanym przez dr hab. Iwonę Lindstedt przedstawiona została propozycja analizy zautomatyzowanej, opartej na probabilistycznej projekcji struktury muzycznej. Mgr Marcin Krajewski zaproponował opisanie struktury Finału przy pomocy teorii zbiorów klas wysokości dźwięku (pitch-class set theory) amerykańskiego teoretyka Allena Forte`a, która obok teorii Heinricha Schenkera - stanowi podstawową metodę współczesnej analizy muzycznej. Referat Elementy pitch-class set composition w finale Sonaty b-moll op. 35 Fryderyka Chopina moderowała i komentowała prof. dr hab. Zofia Helman. Dr Agnieszka Chwiłek w referacie Finał Sonaty b-moll Chopina – próba analizy schenkerowskiej. Podstawowe problemy badawcze rozważała zastosowanie modelu analizy Schenkerowskiej do Finału. Wyniki przeprowadzonej próby przedstawiła w następującym grafie analitycznym:

Schemat

Fig. 1 Agnieszka Chwiłek, Skrót analizy schenkerowskiej Finału z Sonaty b-moll F. Chopina op. 35  

Sympozjum współorganizowane i dofinansowane przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina oraz Instytut Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego uświetniło wykonanie Sonaty b-moll op. 35 przez Pawła Motyczyńskiego, uczestnika Konkursu Chopinowskiego w październiku 2015.  

Sławomira Żerańska-Kominek

Program